O Γιάννης Ψυχοπαίδης, ο Γιάννης Αγιάννης και τοπία μνήμης στο Γουλανδρή

Έτσι όπως περνούσα από την μια αίθουσα στην άλλη, από το ένα κεφάλαιο στο άλλο κι από το ένα έργο στο άλλο και θαύμαζα το ένα και γυρνούσα πάλι να προσέξω ξανά το άλλο, από τα 70 έργα του Γιάννη Ψυχοπαίδη – που για πρώτη φορά εκτίθενται στο κοινό – στην έκθεση Τοπία της μνήμης – Αυτά που κράτησα στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή… έτσι όπως πήγαινα, λοιπόν, τον έβλεπα, με την άκρη του ματιού μου τον έπιανα  να ακολουθεί, ή να τρέχει μπροστά ή να ακουμπάει σε έναν τοίχο να πάρει ανάσα…τον Γιάννη Αγιάννη .

Παράξενο. Πώς και;

Ο κατατρεγμένος ήρωας του Ουγκό ανάμεσα στα έργα του Ψυχοπαίδη, στις  δεκαετίες, στους δρόμους που άνοιγαν, εκεί που διασταυρώνονταν, και συναντούσαν τα γεγονότα, στις διαδρομές τους…-πώς; Λοιπόν, όχι από το πουθενά! Ο Γιάννης Αγιάννης ήταν εκεί από την αρχή. Κλασικά Εικονογραφημένα. Το είχε πει ο ίδιος ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, λίγο νωρίτερα που μας μίλησε για τα έργα προτού τα  δούμε μαζί του στην έκθεση στο Μουσείο. Γιάννης ο ένας, Γιάννης κι άλλος.

Με μια εφημερίδα διπλωμένη στη τσέπη του σακακιού ο Ψυχοπαίδης, όπως κι εμείς (μου ήρθε σαν εικόνα) στα Αμφιθέατρα της Σχολής, έμοιαζε να ερχόταν με τη φόρα του  Μάη του 68, στο σήμερα του ΑI. Με τα υλικά του, την έμπνευση και το αεικίνητο πνεύμα της τέχνης του. Η πρώτη του ζωγραφιά ήταν ένας Γιάννης Αγιάννης…Οι πρώτες επιρροές του, μας είπε, υπήρξαν τα κλασικά εικονογραφημένα, που τα σχεδίαζαν μεγάλοι καλλιτέχνες, και από το εξωτερικό κάποιοι, και ο Μικρός Ήρωας με τα σκίτσα του Βύρωνα Απτόσογλου (που υπέγραφε ως Byron). Ως σήμερα το αγαπημένο του λογοτεχνικό έργο είναι αυτό, οι Άθλιοι του Βίκτορα Ουγκό.

Σαν εικαστική συναρπαστική περιπέτεια ξεδιπλώνεται και η έκθεση. Χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, που σκιαγραφούν την πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 ως σήμερα. Δεν πρόκειται για αναδρομική έκθεση, έχει έναν άλλον χαρακτήρα. Είναι έργα από διαφορετικές περιόδους που κρατούσε ο ίδιος  πίσω ως σημεία αναφοράς. Δεν είχε σκεφτεί ποτέ ότι αυτά τα έργα του θα μπορούσαν να γίνουν το αντικείμενο μιας έκθεσης.

-Κράταγα δυο τρία έργα από κάθε περίοδο ως παρακαταθήκη μιας ιδέας, ως ντοκουμέντο μιας εποχής, ώστε να μου δώσουν βήμα για κάτι καινούργιο

Και αυτά τώρα μας δείχνουν τα ίχνη της πορείας του και της δημιουργίας του μέσα στα χρόνια. Διαφορετική οπτική, διαφορετικές στιγμές, διαφορετική φλόγα, η εποχή, ο τόπος, η κοινωνία, η ίδια η ύλη. Η-ι. Μέσα από τη δική σου περιέργεια για την αναζήτηση της αλήθειας, το ίδιο το υλικό σου φανερώνεται. 

Με  τον δικό του άυλο τρόπο κι ο Γιάννης Αγιάννης ‘φανερώνεται ‘ κι αυτός. Κάποια στιγμή βρίσκω την ευκαιρία και πλησιάζω τον Γιάννη Ψυχοπαίδη. Είναι χαμογελαστός και προσηνής και ομιλητικός -και παίρνω το θάρρος και του λέω για τον δικό μου Γιάννη Αγιάννη, δηλαδή αυτόν του πατέρα μου (έτσι όπως μου τον είχε αφηγηθεί).

Ότι παιδί κι εκείνος διάβαζε τα εικονογραφημένα και το Ελληνόπουλο, το περιοδικό, που δημοσίευε τότε, τους Άθλιους σε συνέχειες…Και σ’ ένα εξώφυλλό του είχε τον Γιάννη Αγιάννη να τρέχει με ένα καρβέλι ψωμί στα χέρια, έχοντας το κλέψει γιατί πεινούσε. Μόνο που ο πατέρας τότε δεν είχε χρήματα να αγοράσει το περιοδικό και να διαβάσει τη συνέχεια. Και το ‘κλεψε. μου είπε. Το πήρε, το διάβασε και το επέστρεψε μετά.

Τοπία της μνήμης – Αυτά που κράτησα, σκέφτηκα τον τίτλο της έκθεσης. Σε επιμέλεια του Κυριάκου Κουτσομάλλη. Ως τις 4 Οκτωβρίου.  «Βλέπω» τον πατέρα μου να κατεβαίνει από την Πλατεία, την Ερατοσθένους για να δει τα έργα – όχι μια φορά. Αγαπούσε πολύ τον Ψυχοπαίδη.

 * φωτογραφίες : Χριστόφορος Δουλγέρης