Aυτό που είναι συναρπαστικό με το The Secret Agent, την ταινία του Βραζιλιάνου Κleber Mendonça Filho (δεν θα πω τώρα για την ερμηνεία του Wagner Moura, θα πω μετά) είναι ο ρεαλισμός, ο συμβολισμός, ο σουρεαλισμός σφιχταγκαλιασμένοι, με μια γροθιά σε θρίλερ πολιτικό, από την αρχή ως την τελευταία του εικόνα.
Βραζιλία 1977, στρατιωτική δικτατορία, διαφθορά, κοινωνία σε κρίση, έγκλημα (χωρίς τιμωρία – κάτι θυμίζει ε;) θλιβερή και επικίνδυνη κανονικότητα που έχει διαβρώσει τα πάντα. Υπάρχουν άνθρωποι που αντιστέκονται , το καθεστώς κυνηγάει να τους εξολοθρεύσει και βρίσκονται πάντα οι πρόθυμοι, επαγγελματίες ή μη να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους με το αζημίωτο – να πέφτει το χρήμα, το λάδωμα, η εξαγορά.
Από την αρχή της ταινίας, ο Φίλιου δίνει την εικόνα.
Ο σκαραβαίος του Μαρσέλο (Βάγκνερ Μούρα) σταματάει στο μακρινό βενζινάδικο να γεμίσει για να συνεχίσει το ταξίδι του.
Δεν ξέρουμε πολλά, παρά μόνο όσα μια ακαθόριστη, αλλά σχεδόν αόρατη ανησυχία μας δίνει το βλέμμα του. Το ίδιο βλέμμα που πέφτει, λίγα μέτρα πιο πέρα από την αντλία, σε ένα πτώμα σκεπασμένο πρόχειρα μ’ ένα χαρτόνι, μύγες να το γυροφέρνουν -βρίσκεται εκεί από την προηγούμενη μέρα, έχουν ειδοποιήσει την αστυνομία, αλλά κανείς δεν έχει φανεί. Είναι και το καρναβάλι σε εξέλιξη.
Ώσπου, πάνω στην ώρα φτάνει και σταματάει στο βενζινάδικο περιπολικό με ένστολους, μόνο που δεν ασχολούνται καθόλου με το πτώμα, αλλά ζητάνε ταυτότητες και τα σχετικά από τον Μαρσέλο. Χωρίς προσχήματα (πάνε αυτά) ζητάνε και λεφτά, λάδωμα… Κάτι δεν πάει καθόλου καλά. Ο Μαρσέλο δίνει ό,τι έχει, λίγα τσιγάρα και συνεχίζει τον δρόμο για την πόλη του, να κρυφτεί εκεί, να συναντήσει τον πιτσιρικά, τον γιό του, να βρει τον τρόπο να γλυτώσουν. Κάτι δεν πάει όμως καθόλου καλά.
Αυτό το ‘καθόλου καλά΄ το δίνει η ταινία ιδανικά. Με ένταση και δυναμισμό, με την τέχνη του ψίθυρου που εκρήγνυται.
Με όσα εννοούνται και δεν κατονομάζονται, όπως θα λειτουργούσε ένας μυστικός πράκτορας (που μπορεί τελικά να είναι ο ίδιος ο σκηνοθέτης ). Με την απειλή να απλώνει τα πλοκάμια της και να δείχνει τα δόντια της. Ενώ Τα Σαγόνια του Καρχαρία, το JAWS του Σπίλμπεργκ προβάλλεται στις αίθουσες και γίνεται εμμονή για τον πιτσιρικά – που δεν μπορεί όμως να το δει, δεν είναι και κατάλληλο για την ηλικία του- μια ταινία, που και μόνο η αφίσα της τρομάζει.
Το σινεμά παίζει θρίλερ (και την Λάμψη του Κιούμπρικ) ενώ εκεί έξω, σε μια στροφή σουρεάλ της ταινίας (αλλά και σχόλιο με νόημα : ο κόσμος είναι έτοιμος να πιστέψει ό,τι τρελό παραμύθι τού δώσουν – θα βάλει και η Τέταρτη Εξουσία το χεράκι της) ένα …κομμένο πόδι (που είχε βρεθεί στο στομάχι καρχαρία) βγαίνει στην πόλη και στα πάρκα και επιτίθεται -τυχαία; όχι.
Ο Βάγκνερ Μούρα νοιώθεις ότι παίζει ρόλο που είναι γραμμένος πάνω σε αυτόν –
δεν αμφισβητείς στιγμή ότι είναι ο Μαρσέλο, ή ο Αλόνσο. Παίζει δυναμικά με χαμηλούς τόνους (όπως τον έχουμε δει και αλλού, στο Dope Thief, μια από τις καλύτερες σειρές της περσινής χρονιάς, αλλά στο θρυλικό Narcos ως Εσκομπάρ).
Μεγάλο καστ, δυνατές ερμηνείες και μέσα σε αυτές η ξεχωριστή περίπτωση της Dona Sebastiana.
Με το που κάνει την εμφάνισή της με το τσιγάρο στο χέρι…μας έχει μαζί της, όλους μέσα στην αίθουσα. Φυσικά και την έψαξα. Λοιπόν η Dona Sebastiana της ταινίας, είναι η Tania Maria, πρώην μοδίστρα που έγινε ηθοποιός στα 72 της χρόνια, όταν τυχαία την συνάντησαν στα γυρίσματα ενώ έραβε, και πήρε τον πρώτο της ρόλο στο σουρεαλιστικό γουέστερν Bacurau, την προηγούμενη ταινία του Φίλιου.
Δίκαια το Secret Agent μαζεύει βραβεία και θα συνεχίσει, πιστεύω, να μεγαλώνει την συλλογή του. Άδικο θα είναι, να μην το δεις.
Α, και αυτό: οι κασέτες που ακούνε τα κορίτσια, με τα όσα είχαν συμβεί, μου θύμισαν κι εκείνη την φοβερή σειρά, το Ιρλανδέζικο, το Say Nothing.
